کارگاه «مصرف و زیبایی» در دبیرستان سخن

سلامتی و حفظ آن یکی از ضروریات زیستی است. این مساله را گفتمان پزشکی، رسانه‌ها و تبلیغات بیش از هر زمان دیگری رواج داده‌اند. تندرستی حس امنیت به همراه دارد و یکی از معانی آن این است که بدن سالم می‌تواند به کنش‌های بیولوژیکی خود ادامه دهد و در کنشهای فردی و اجتماعی مشارکت داشته باشد که در فرهنگ ما با عبارت «عقل سالم در بدن سالم» شناخته می‌شود. امروز سلامتی پیوند تنگاتنگی با پول دارد، و حتی سخنی مثل «پول مُرده را زنده می‌کند» به این معنی است که بدنِ از کار افتاده می‌تواند به وسیله‌ی پول به بدن کارآمد تبدیل ‌شود.به جز سلامتی، بدن در موقعیت‌های گوناگون دیگری هم قرار می‌گیرد که زیبایی یکی از آنهاست. زیبایی در دوران‌های گوناگون، معانی مرتبط به زمان خودش را داشته است. زیبایی امروز تقریبا همه‌ی قسمت‌های بدن را در برگرفته است. صورت، مو، بدن و دست زیبا، تا لباس و پوشش زیبا و بدن استاندارد و لاغر، همگی زیبایی‌های مختلف مرتبط با بدن هستند و صنعت زیباسازی وظیفه دارد با دریافت پول این زیبایی‌ها را تامین کند. اهمیت زیبایی در سنین مختلف نیز متفاوت است و همین موضوع سبب شد که به شیوه‌ای مشارکتی کارگاهی را در دبیرستان سخن (۱۷ اسفند ۱۳۹۴) با محوریت همین موضوع برگزار کنیم. در این کارگاه فیلم مستند «دماغ به سبک ایرانی» آقای مهرداد اسکویی پخش شد.

در این مستند افراد علل تمایلشان به جراحی بینی را نگاه جامعه و حتی خانواده به بینی‌های کوچک دانسته‌اند و اینکه بینی کوچک جراحی شده ارتباطات آنها را بهبود می‌بخشد و این مساله بخصوص برای دختران و پسران جوان مهم‌تر است. از سویی دیگر، برخی از پزشکان متخصص نیز به این گفتمان غالب دامن زده و حتی کسانی را که ضرورتی به این عمل ندارند را به «زیباتر شدن» تشویق می‌کنند.

در این فیلم نقدهایی را از طرف اهالی هنر و سینما به این همه‌گیر شدن حراجی بینی می‌بینیم که معتقدند برای کارهای سینمایی و هنری به سختی می‌توانند فردی با صورت طبیعی خودش را پیدا کنند. به طور کلی اسکویی با این فیلم نقدی به تغیرات ارزشی مرتبط با بدن دارد که در آن فرهنگ ایثار و گذشت از بدن که در دوران جنگ به شدت رواج داشت به توجه بیش از حد به آن متمایل شده است.

نکته‌ای که لازم است توجه شود این است که اگر ما یک بدن هستیم، اغلب بدنی برای دیگری هستیم تا برای خودمان، بدنی برای افراد بسیار خاص هستیم و یا حتی برای غریبه‌هایی که در خیابان ما را می‌بینند. در این حالت بدن ما به دنیای اجتماعی تعلق دارد و وظیفه‌ی ما این است که بدنهای مناسبی را برای این دنیا از طریق انواع عملکردهای بدنی فراهم کنیم.

ما، کم و بیش مجبوریم بدنهایمان را بعنوان  ابژه‌هایی برای خودمان و دیگران در نظر بگیریم، اما ابژه‌ای برای بازنمایی. این همان چیزی است که ترنر«عمل بدن» می‌نامد، یعنی «بدن به شکل کلکسیونی از عملکردها ظاهر می‌شود که بیش از سلطه یا حق حاکمیتی است که ممکن است داشته باشیم. هنگام اجتماعی شدن در دوران کودکی، همه‌ی ما برخی تکنیک‌های بدنی اصلی را برای حضور و باقی ماندن و بازتولید بدن در زمان و فضا بدست می‌آوریم.»

بنابراین، بدنی که ظاهر می‌شود، دو وجه دارد: یکی مال ماست و دیگری مال ما نیست، یکی میتواند به شکل سوژه تجربه شود و دیگری ابژه باشد، یکی طبیعی است و در همان حال فرهنگی نیز هست. برای فروش کالاهایی مانند لباسهای مُد روز، لوازم آرایش و غیره، بدن باید بعنوان  چیزی در نظر گرفته شود که در جهان نشانه‌ها و موقعیت‌های خودش شناور است. آنچه درباره‌ی بدن مطرح میشود، قابلیت کنش بعنوان  یک نشانه است و یا بعنوان  یک عنصر زبانی، یعنی بدن در اینجا بیشتر از آنکه واقعا زندگی کند، بازنمایی می‌کند.

برآیند این کارگاه پژوهشی و آموزشی با موضوع بدن و زیبایی نشان داد که زیبایی تنها به عمل جراحی، آرایش و پیرایش، لاغری و تناسب خلاصه نمی‌شود، بلکه در موقعیت‌های متفاوت فرم‌های متفاوتی به خود می‌گیرد که اگرچه به ظاهر درجه‌ی اهمیت کمتری داشته و در رابطه‌ی پول و زیبایی و معناداری پول در حوزه‌ی زیبایی اهمیت چندانی ندارد، اما در بازنمایی زیبایی از شهرت خاصی برخوردار است. این اهمیت از آن جهت است که در یک طیف این‌گونه زیبایی با کمترین هزینه بدست می‌آید اما در رابطه‌ی معنابخش میان پول و زیبایی جای می‌گیرد، مثل؛ بوی خوش ناشی از عطر یا ادکلن، خندیدن و خوشرو بودن، شکل صحبت و فن بیان که ارتباط کمتری با پول دارد و سوی دیگر طیف پوشاک که با پول در پیوند است و از نظر این دختران دبیرستانی همچنان رده‌ی نخست را دارد.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *